Geschiedenis van de Vereniging Vrienden van de stad Franeker

Door: Anne van der Laan

Voorgeschiedenis:

In 1979 besloot de gemeenteraad tot afbraak van het oude weeshuis aan de Voorstraat. Dit leidde tot massale protesten onder leiding van Herman Poelsma. De sloop ging niet door en in het gebouw werd de bibliotheek gevestigd die daarmee onderdeel werd van het project Ockingahiem van Burggraaff.
(Zie ook de FRANICKER 8.)
Ook werd in 1979 de binnenstad tot beschermd stadsgezicht verklaard, en in 1981 werd een nieuw bestemmingsplan aangenomen. Rond 1988 werd aan de Godsacker en het Martiniplantsoen het Franciscushofcomplex gebouwd waarvoor prachtige panden werden afgebroken, zonder dat dit tot noemenswaardige ophef leidde. Ook afbraak en nieuwbouw op de hoek van de Waagstraat gaf geen problemen.

Oprichting vereniging:

De voorgenomen bouw van een grote flat aan het Sjûkelân leidt opnieuw tot protest en op 12 januari 1989 wordt de oprichtingsvergadering gehouden van de Vereniging van Vrienden van de stad Franeker in het RK Verenigingsgebouw.
De initiatiefnemers zijn: dhr. P.Post, voorzitter, dhr.H. en Mw G.Poelsma, dhr. H Riem en dhr. H. Kreger.
De 26 aanwezigen geven zich op als lid en totaal zijn er 75 leden.
De conceptstatuten worden besproken en alleen het artikel dat bestuursleden moeten aftreden op 70-jarige leeftijd geeft discussie. Henk Seerden stelt voor om een infobulletin uit te geven.
De contributie wordt vastgesteld op 15 gulden per lid per jaar en een donateurbijdrage van 5 gulden per persoon per jaar. Het huishoudelijk reglement wordt vastgesteld. De oprichtingsakte wordt op 25 januari 1989 bij notaris J.B.Brouwer gepasseerd.
Bestuursleden zijn: dhr. P.Post, dhr. J.R.ten Hoeve, mw. G. Poelsma, dhr. H.Riem en dhr. H.M. Kreger. De heer Post geeft aan dat hij na twee tot drie maand uit het bestuur zal gaan.
Er worden drie deskundigen aangezocht om de Vereniging te adviseren, twee architecten en een stedenbouwkundige.
Als werkgebied wordt aanvankelijk genoemd heel Franeker, maar later wordt het gebied binnen de Bolwerken genoemd. (Op dit moment -voorjaar 2010- wordt nagegaan of het werkgebied ook moet worden uitgebreid met een aantal markante stadsdelen die net buiten de bolwerken liggen.)

Uit de statuten:

Doel. Artikel 3.
l. De vereniging heeft als doel: Het instandhouden en ontwikkelen van

het eigen en bijzonder historische karakter van het Franeker stads-

      beeld..
2.   De vereniging tracht dit doel te bereiken door onder meer:
      a) Het houden van bijeenkomsten, voordrachten, tentoonstellingen,
      excursies en dergelijke;
      b) Het publiceren van feiten en meningen in een eigen uit te geven
      orgaan en/of via de pers.
      c) Het te bevoegder plaatse openbaren van gedachten en ideeën

welke in de vereniging leven met betrekking tot voorgenomen

wijzigingen in het stadsbeeld.

d) Het geven van adviezen en informatie aan instanties of personen

ter ondersteuning van bouwkundige plannen.
e) Het samenwerken, na goedkeuring van de algemene vergade-

ring met andere plaatselijke of regionale organisaties en instanties.
f) Het aanwenden van alle wettelijke middelen welke aan het doel
bevorderlijk kunnen zijn.

Plan Sjûkelânflat:

Eind tachtiger jaren verschijnen er plannen om de oude panden van de gasfabriek, naast het Sjukelan, te vervangen door nieuwbouw. Tegen deze plannen werd bij de raad een bezwaar ingediend ingediend, met ruggesteun van de deskundigen en vele organisaties. Via de pers wordt een ware mediaoorlog ontketend.
Omdat er gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn worden raadsleden benaderd en geeft de vereniging een stemadvies.
De sloopvergunning voor het oude pand wordt op 26-6-1990 door de Raad van State geschorst. In 1993 wordt het beroep van Burggraaff bij de Raad van State verworpen. Voor een tweede versie vraagt Burggraaff in 2001 om commentaar.
In 2004 volgt een plan voor het hele terrein en op verzoek geeft VVF opnieuw haar mening over het plan.

Het stadskantoor:

Intussen groeit het gemeentelijk apparaat en is uitbreiding van de huisvesting nodig. Aanbouw aan het bestaande stadhuis is een van de opties, met nieuwbouw tussen de panden van het Raadhuisplein en de Wijde Steeg en met een luchtbrug naar de Koornbeurs die ook voor huisvesting zou worden gebruikt..

Maar de keus valt in 1990 op nieuwbouw naast de Martenatuin, achter het Bangahûs en de panden van de dokter en de notaris, en met een luchtbrug van de moderne glazen nieuwbouw naar de traptoren van de Martenastins.

Het raadsvoorstel zorgt voor een storm van protest, de vereniging schakelt Bond Heemschut en de Kastelenstichting in. Zie ook DE FRANICKER 7.

De gemeente besluit in maart 1992 dat de nieuwbouw niet doorgaat en op een andere plaats een nieuw gemeentehuis zal worden gebouwd.

Samen op weg?

Gezocht werd naar samenwerking met de verwante organisaties Trezoor en Stichting Franeker Stadsschoon.

Trezoor (stichting tot instandhouding en verbreiding van historische documentatie van Franekeradeel), hield eerst de boot af omdat VVF door het houden van lezingen over de historie van Franeker zich op hun terrein begaf. Later waren de reacties positiever en in 1993 werd besloten tot het houden van gezamenlijke avonden met een spreker, maar dit kwam niet echt van de grond. Later werd geprobeerd om samen met Trezoor een historisch tijdschrift op te zetten maar ook dit lukte niet.

Stichting Franeker Stadsschoon (restaureerde veel panden in de binnenstad) maakte inventarisaties van waardevolle panden. Ook deze stichting wilde niet meewerken aan de uitgave van een tijdschrift.
In de beginjaren werd subsidie verkregen van de stichting Stad Franeker.

In 1994 werd de stichting Stadsontwikkeling opgericht (naar aanleiding van de perikelen rondom het stadhuis) met als doel te bemiddelen tussen de "strijdende" partijen.

Terras in Gracht:

In 1989 diende een horecaondernemer een verzoek in bij de gemeente om een terras in de gracht bij de E. Eisingastraat te mogen aanleggen. VVF maakte in overleg met omwonenden bezwaar tot bij de Raad van State en het terras ging niet door.

Bloemketerp:

In 1991 komt de gemeente met het voorstel om op Bloemketerp een camping aan te leggen. Het is een project van Burggraaff. Het gebied is aangewezen tot beschermd stadsgezicht. VVF weet klaar te spelen dat de camping verder richting rondweg wordt opgeschoven. In 1994 wordt voorkomen dat er een ruiterterrein met bebouwing komt op de plaats van de volkstuintjes. Tegen het voornemen in 2002 om een rijpad aan te leggen naar de voormalige scheepswerf maakt de vereniging bezwaar. De commissie bezwaarschriften geeft een negatief advies en de gemeente trekt het plan in.

De Eerste Aanleg:

Op 31 december 1991 brandde het café De Eerste Aanleg aan de Kleijenburg af. Jarenlang was de entree naar de binnenstad bedorven. In 1995 kwam er een plan voor nieuwbouw van 12.50m hoog en de gevel kwam 7 meter naar voren. VVF tekende beroep aan en de rechter keurde de wijziging van het bestemmingsplan af. In 2002 kwam er een nieuw plan en omdat de rotte plek zwaar woog legde VVF zich er bij neer.

Heemschut:

VVF is lid van Heemschut en toen de nota "Historische bebouwing; bouwen in een historische omgeving" werd uitgebracht is deze naar alle raadsleden gestuurd.

RK Verenigingsgebouw:

Naar aanleiding van de verwaarloosde staat van het Verenigingsgebouw vroeg VVF in 1995 aan Monumentenzorg om ook het interieur tot monument te verklaren. Dit is een jaar later gelukt.

Binnenstad:

Van 1993 tot 1995 was bestuurslid A. Zijlstra lid van de Commissie Stadshart die plannen opstelde voor de herinrichting van de binnenstad.

De veranderingen kwamen niet van de grond en in 1997 ging de Stichting Stadsontwikkeling de herinrichting van de binnenstad organiseren en in maart 1999 werd VVF uitgenodigd om zitting te nemen in de Klankbordgroep. Op het rapport Stralend Franeker, Visie in Hoofdlijnen werd een gedegen commentaar geleverd.

De beloofde tent bleek in de praktijk anders uit te pakken, met name als de tent er niet hangt vallen de palen uit de toon. VVF deed niet mee in het actiecomité "Palen Weg" maar stelde faciliteiten beschikbaar zoals ruimte op de website. VVF ging met de gemeente in discussie over het aantal keren en de tijd dat de tent er mag hangen.

Rabobank:

Tegen een uitbreiding van het pand E. Eisingastraat 4 - 8 werd een verzoek om schorsing ingediend bij de rechtbank omdat voor een gedeeltelijke sloop geen monumentenvergunning was aangevraagd. Omdat de gemeente de toezegging deed om dit alsnog te gaan doen werd het verzoek om schorsing afgewezen.

Theresia:

Het plan voor gedeeltelijke nieuwbouw van Theresia in 1996 maakte dat de vereniging weer in het geweer kwam. De adviseurs-deskundigen, en Bond Heemschut waren tegen het plan, Hûs en Hiem vond het plan onvoldoende maar Monumentenzorg vond het plan aanvaardbaar. De bezwaarschriften-commissie vond de bezwaren gegrond maar B&W verklaarde de bezwaarschriften ongegrond. In maart 2002 kwam de uitspraak van de rechtbank, het beroep is ongegrond.

PZF-terrein:

In januari 1999 stuurt VVF desgevraagd aan de gemeente een reactie op het plan voor de herinrichting van het binnenterrein van de voormalige academie.

Bruggen:

Nadat aan de Godsacker een fraaie gebogen brug was vervangen door een plat exemplaar beloofde de gemeente het beleid te wijzigen en zo mogelijk gebogen bruggen toe te passen. Er was namelijk een investeringsbeleid om alle bruggen te vervangen door een standaard (plat) exemplaar (van tropisch hardhout). In januari 2001 stuurde de gemeente een brief dat de brug bij de Vossegatsteeg een gebogen vorm zou krijgen. In juni 2001 begon de gemeente de brug tussen Leeuwarderend en Zilverstraat / Godsacker te slopen. VVF kwam in actie en door de rechtbank werd bevolen dat direct gestopt moest worden. Na overleg is geprobeerd de nieuwe brug alsnog van enige bolling te voorzien en zijn de dubbel gebogen leuningen gelukkig behouden.

Balkon Weeshuis:

Na de restauratie van het weeshuis vraagt Burggraaff vergunning om een stalen balkon tegen de gevel te hangen, vlak onder de gevelsteen. Door een onduidelijke maar juridisch juiste formulering in de bekendmaking is de VVF te laat met zijn bezwaarschrift.

Hekwerk Noord:

Ook hiervoor was VVF te laat. De tijdelijke vrijstelling is verleend op voorwaarde dat binnen drie jaar (15-03-2009 ) een bouwvergunning is verleend voor een definitieve bebouwing.

Bestemmingsplan:

De structuurvisie en de Welstandsnota werden van commentaar voorzien en tegen het concept bestemmingsplan werden bezwaren ingediend.

Reclamebeleid:

De gemeente sloot een convenant met de winkeliers over de reclameuitingen. Op het concept leverde VVF commentaar. Gelukkig zijn de luidsprekers uit het stadsbeeld verdwenen.

Communicatie:

In 2000 verscheen de eerste FRANICKER en vervolgens elk jaar een nieuw nummer. De eindredactie berustte bij Jan Tromp, en sinds 2006 bij Hisse Lyklema. Vanaf 2004 beschikt VVF over een website: vriendenfraneker.nl.

Terug naar boven.